گفتمان الگوریتمی و بحران کنشگری شهروندی: نقدی بر جایگاه هوش مصنوعی در آموزش علوم اجتماعی
کد مقاله : 1283-NCSSE7-FULL (R1)
نویسندگان
میثم امیری1، صمد رحمتی *2، مجتبی محمدی3
1استادیار گروه آموزش روان‌شناسی و مشاوره، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
2استادیار گروه آموزش روان‌شناسی و مشاوره، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
3استادیار گروه آموزش علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
چکیده مقاله
چکیده
زمینه و هدف: آموزش علوم اجتماعی در عصر هوش مصنوعی با چالشی بنیادین مواجه است که فراتر از «استفاده یا عدم استفاده» از ابزارهای فناورانه است؛ منطق الگوریتمی به‌طور نامحسوس در حال بازتعریف مفهوم «شهروند» است. هدف این پژوهش، تحلیل انتقادی گفتمان‌های مسلط بر کاربرد هوش مصنوعی در آموزش علوم اجتماعی و ارائه راهبردهایی برای حفظ کنشگری شهروندی است.
روش: این مطالعه از نوع مرور انتقادی است. پایگاه‌های علمی داخلی (نورمگز، مگیران، سیویلیکا، پرتال جامع علوم انسانی) و خارجی (Google Scholar، ERIC، Scopus) با کلیدواژه‌های مرتبط در بازه ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۶ جستجو شدند. پس از غربالگری ۸۶ مقاله اولیه، ۱۴ منبع (۳ فارسی و ۱۱ انگلیسی) با روش تحلیل مضمون انتقادی در سه مضمون اصلی سازمان‌دهی شدند.
یافته‌ها: گفتمان‌های مسلط (کارایی، شخصی‌سازی، سواد فناورانه) حامل منطق حکمرانی نئولیبرالی هستند که آموزش علوم اجتماعی را از تربیت شهروند کنشگر به تولید «کاربر شناختی» تنزل می‌دهند. حکمرانی الگوریتمی، «اجتماع» را به الگوی داده‌ای و «شهروند کنشگر» را به «کاربر منفعل» تقلیل می‌دهد و خطر بی‌عدالتی شناختی و استعمار معرفتی را تشدید می‌کند.
نتیجه‌گیری: هوش مصنوعی باید از «ابزار آموزش» به «موضوع برنامه درسی» بازتعریف شود، مفهوم «شهروند الگوریتمی» جایگزین «شهروند دیجیتال» گردد و «سواد انتقادی هوش مصنوعی» در تربیت معلم جایگاهی مستقل یابد.
کلیدواژه ها
هوش مصنوعی، آموزش علوم اجتماعی، حکمرانی الگوریتمی، کنشگری شهروندی، سواد انتقادی
وضعیت: پذیرفته شده برای ارسال فایل های ارائه پوستر