مطالعه تطبیقی جایگاه اجتماعی معلم در ایران باستان و عصر قاجار
کد مقاله : 1248-NCSSE7-FULL (R1)
نویسندگان
مسعود کریمی بیرانوند *1، فرزانه نظری پور2
1عضو هیئت علمی پیمانی گروه آموزش معارف و تربیت اسلامی دانشگاه فرهنگیان لرستان
2دانشجوی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه فرهنگیان لرستان
چکیده مقاله
معلم به عنوان یکی از تأثیرگذارترین نقش‌های اجتماعی، همواره در شکل‌دهی به هویت، دانش و اخلاق جامعه نقشی محوری ایفا کرده و جایگاه او آینه‌ای از ساختارهای سیاسی و اجتماعی هر دوره است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی تطبیقی جایگاه اجتماعی معلم در دو دوره شاخص تاریخ ایران، یعنی ایران باستان و دوره قاجار، به بررسی شباهت‌ها و تفاوت‌های بنیادین این نقش پرداخته است. این مطالعه با رویکردی تطبیقی-تاریخی و با روش اسنادی و کتابخانه‌ای، داده‌های خود را بر اساس چهارچوب نظری منزلت اجتماعی ماکس وبر و آرای امیل دورکیم در جامعه‌شناسی تعلیم و تربیت تحلیل کرده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در ایران باستان، معلم از منزلت اجتماعی بالایی برخوردار و به عنوان مربی اخلاقی و دینی شناخته می‌شد؛ اما آموزش و پرورش در انحصار طبقات خاص بود و معلم در خدمت تثبیت ایدئولوژی حکومتی قرار داشت. در مقابل، در دوره قاجار، معلم مکتب‌خانه‌ای از جایگاهی حاشیه‌ای برخوردار بود. با این حال، با تأسیس دارالفنون و ورود علوم جدید، جایگاه معلم دستخوش تحول شد و او به عنوان کنشگری سیاسی و روشنفکر، در جریان انقلاب مشروطه به نیرویی تحول‌خواه و مستقل تبدیل شد و آموزش تا حدی از انحصار طبقات بالا خارج گردید. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که جایگاه اجتماعی معلم در تاریخ ایران پدیده‌ای ثابت نبوده و همواره تحت تأثیر کشاکش میان دین و دولت، سنت و تجدد و دانش و قدرت بازتعریف شده است.
کلیدواژه ها
جایگاه اجتماعی معلم، ایران باستان، دوره قاجار، دارالفنون، انقلاب مشروطه
وضعیت: پذیرفته شده برای ارسال فایل های ارائه پوستر