| تحلیل جایگاه «سواد رسانهای انتقادی» در برنامه درسی علوم اجتماعی برای مواجهه فعال با شبهات دینی نسل Z |
| کد مقاله : 1218-NCSSE7-FULL (R1) |
| نویسندگان |
|
فرید حجتی * عضو هیئت علمی و استادیار گروه الهیات معارف و تربیت اسلامی دانشگاه فرهنگیان استان لرستان |
| چکیده مقاله |
| نسل Z در زیستبومی رشد یافته است که شبهات دینی در آن نه در مجامع تخصصی کلامی، بلکه در قالب محتوای کوتاه، تصویری، هیجانی و الگوریتمی شبکههای اجتماعی توزیع میشوند. این تغییر، برنامه درسی علوم اجتماعی را با پرسشی بنیادین مواجه میکند: آیا سواد رسانهای انتقادی میتواند دانشآموزان را از موضعی انفعالی به موضعی فعال در قبال این شبهات منتقل کند؟ پژوهش حاضر با روش کیفی و سنتز انتقادی ادبیات، این پرسش را بررسی کرده است. یافتهها نشان میدهد که شبهات نسل Z دگردیسی ماهوی از پرسش کلامی به تعارض اجتماعی–رسانهای یافتهاند و در سه خوشهٔ کارآمدی، سبک زندگی و مشروعیتزدایی سازمان مییابند؛ زبانیشدن هیجانی–بصری، منطق پاسخدهی محتوامحور را ناکارآمد میسازد؛ و مرجعیت دینی به سمت اقتدار الگوریتمی(اعتبارِ ساختهشده با لایک و فالوور) جابهجا شده، بدون آنکه آمادگی شناختی دانشآموزان همتراز شود. برنامه درسی علوم اجتماعی ایران در وضعیت «حضور غایب» سواد رسانهای انتقادی قرار دارد: تفکر انتقادی در سطح گفتمان حاضر است، اما در سطح ساختار -متن، روش و ارزشیابی - منطق اقتدارمحور غالب است. نتیجهگیری پژوهش، گذار از «مصونسازی اطلاعاتی» به «توانمندسازی ساختاری» است: جایگیری سواد رسانهای انتقادی بهعنوان منطق سازماندهندهٔ مواجهه با بازنمایی رسانهای دین در سه سطح محتوا (متون رسانهای دربارهٔ دین)، روش (تسهیلگری پرسش از ساختار و چینش پیام) و ارزشیابی (سنجش کیفیت تحلیل رسانهای). این گذار، مواجهه با شبهات را از «دفاع یا تسلیم» به «تحلیل ساختاری» ارتقا میدهد. |
| کلیدواژه ها |
| سواد رسانهای انتقادی، برنامه درسی علوم اجتماعی، شبهات دینی، نسل Z، رسانههای اجتماعی، آموزش انتقادی |
| وضعیت: پذیرفته شده برای ارائه شفاهی |