از حافظه‌محوری تا تفکر انتقادی: واکاوی چالش‌ها و فرصت‌های تفسیر پدیده‌های اجتماعی در کتاب‌های مطالعات اجتماعی متوسطه اول
کد مقاله : 1214-NCSSE7-FULL (R1)
نویسندگان
زهرا اسمی جوشقانی *
کارشناس پژوهش و آزمایشگاه
چکیده مقاله
پژوهش حاضر با هدف واکاوی چالش‌ها و فرصت‌های تفسیر پدیده‌های اجتماعی در کتاب‌های درسی مطالعات اجتماعی دوره متوسطه اول و جامعه‌شناسی دوره متوسطه دوم انجام شده است. روش پژوهش ترکیبی (کمی–کیفی) است و چارچوب نظری آن بر تلفیقی از نظریه‌های تفکر انتقادی (رابرت انیس، ریچارد پل، متیو لیپمن) نظریه‌های یادگیری و طراحی برنامه درسی (ویگوتسکی، دیویی، فریره) و نظریه‌ تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف استوار است. یافته‌ها نشان می‌دهد که کتاب‌های متوسطه اول با غلبه رویکرد حافظه‌محور و کاهش تدریجی مؤلفه پرسش‌گری مواجه‌اند و فرصت‌های موجود در حاشیه فعالیت‌ها باقی مانده‌اند. کتاب‌های جامعه‌شناسی متوسطه دوم اگرچه در سطح نظری رویکردهای تفسیری و انتقادی را معرفی می‌کنند، اما متون غیرفعال، ساختار حافظه‌محور و نظام ارزشیابی متمرکز، امکان تحقق عملی تفکر انتقادی را محدود کرده است. شکاف اصلی فاصله بین حضور نظری و کاربرد عملی تفکر انتقادی در هر دو مقطع است.راهکار عملی بر اساس نتایج تحقیق،لزوم بازنگری منابع درسی ،تغییر شیوه تدریس، ایجاد فضای گفتمان در کلاس و تقویت پرسشگری دانش آموزان را طلب می کند.
کلیدواژه ها
تفکر انتقادی، تفسیر پدیده‌های اجتماعی، حافظه‌محوری، تحلیل محتوا، مطالعات اجتماعی، جامعه‌شناسی، برنامه درسی.
وضعیت: پذیرفته شده