حمایت اجتماعی در قرآن و روایات با تأکید بر نقش پیشگرانه آن در برابر آسیب های اجتماعی
کد مقاله : 1212-NCSSE7-FULL (R1)
نویسندگان
علی ایار *1، اامین ذولفقاری فر2
1عضو هیئت علمی گروهآموزش علوم اجتماعی دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
2گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
چکیده مقاله
حمایت اجتماعی و نقش پیشگیرانه آن در پژوهش‌های مختلف جامعه‌شناسی مورد تأیید قرار گرفته است؛ پیش‌فرض اصلی مقاله حاضر آن است که حمایت اجتماعی، امری مدرن و متأخر نیست و در جوامع مختلف و جوامع پیشا نوسازی نیز به این امر توجه شده است. به این منظور با استفاده از رویکرد کیفی (روش تحلیل تِماتیک) و تحلیل- تجربی به مطالعۀ گونه‌های مختلف حمایت اجتماعی و با تأکید بر نقش پیشگیری از کج‌روی، در قرآن و روایات معصومین(ع) پرداخته‌ شده است. مبنای طبقه‌بندی، سه بعد حمایت مادی‌ ـ‌ ابزاری، عاطفی و اطلاعاتی‌ ـ‌ دانشی و مقولات اولیه گزارش‌شده در مقاله است؛ ازاین‌رو، انتساب‌ها به‌منزله تفسیر تحلیلیِ سازگاری نظری‌اند، نه آزمون تجربی رابطه علّی. حمایت مادی، به‌ویژه انفاق، قرض‌الحسنه، مهلت‌دادن به بدهکار و آسان‌گیری در معامله، با کاهش فشارهای محرومیت و تقویت دسترسی به فرصت‌های مشروع، با نظریه‌های ساختاری پیوند می‌یابد. تعاون، صله‌رحم و اصلاح ذات‌البین ظرفیت مقابله با گسست هنجاری و خرده‌فرهنگ‌های ناسازگار را دارند. تذکر، مشورت، امر‌به‌معروف و تفکر نقادانه با فرایند یادگیری، پیوند اجتماعی و کنترل اجتماعی مرتبط‌اند؛ درحالی‌که عفو، صفح، غفران، رازداری و مدارا می‌توانند از تثبیت هویت کج‌رو در پی برچسب‌زنی بکاهند. جمع‌بندی مقاله پیوست و پیشینه‌ای که در آن گزارش شده، از نقش چندبعدی حمایت، حکایت دارد؛ با این‌حال، اثر حمایتی به کیفیت، مشروعیت و شیوه اجرای آن وابسته است. لذا در صورتی که این ابعاد در محیط‌های مختلف اجتماعی عملیاتی شوند زمینه برای پیشگیری از کج‌روی در ابعاد ذهنی و عینی فراهم می‌شود.
کلیدواژه ها
کج رفتاری، آسیب های اجتماعی، حمایت اجتماعی،حمایت دانشی، حمایت ابزاری، حمایت عاطفی.
وضعیت: پذیرفته شده مشروط