ساحت‌های شش‌گانه تربیتی در آموزش علوم اجتماعی: دلالت‌ها برای برنامه درسی تربیت معلم
کد مقاله : 1207-NCSSE7-FULL (R1)
نویسندگان
فرید حجتی *
عضو هیئت علمی و استادیار گروه الهیات معارف و تربیت اسلامی دانشگاه فرهنگیان استان لرستان
چکیده مقاله
پژوهش حاضر با هدف تحلیل دلالت‌های ساحت‌های شش‌گانه تربیتی برای آموزش علوم اجتماعی و استخراج دلالت‌های عملی آن برای برنامه درسی تربیت معلم انجام شد. روش پژوهش تحلیلی–اسنادی بود و جامعه اسنادی آن را سند تحول بنیادین، مبانی نظری آن و پژوهش‌های مرتبط با ساحت‌ها و تربیت معلم علوم اجتماعی تشکیل داد. تحلیل در سه گام استخراج مؤلفه‌های مفهومی ساحت‌ها، تحلیل دلالت هر ساحت برای آموزش علوم اجتماعی و استخراج دلالت‌های برنامه‌درسی انجام شد. یافته‌ها نشان داد هر شش ساحت دلالت متمایز و مکملی برای آموزش علوم اجتماعی دارند: ساحت اخلاقی بُعد ارزشی، ساحت اجتماعی–سیاسی بُعد مدنی، ساحت زیستی بُعد سلامت و محیط، ساحت هنری بُعد عاطفی–معنایی، ساحت اقتصادی بُعد مادی و ساحت علمی بُعد روش‌شناختی–انتقادی فهم اجتماعی را فعال می‌کند. با این حال، مرور پیشینه نشان داد در محتوای کتاب‌های مطالعات اجتماعی ساحت اجتماعی–سیاسی غالب است و ساحت‌های زیبایی‌شناختی، زیستی و اقتصادی به حاشیه رانده شده‌اند؛ در برنامه‌های تربیت معلم نیز ساحت علمی غالب است و سایر ساحت‌ها کم‌ترین توجه را دریافت می‌کنند. این عدم توازن نظام‌مند به تربیت تک‌ساحتی و ناتوانی معلمان در ایفای نقش چندبعدی می‌انجامد. بر این اساس، بازطراحی برنامه درسی تربیت معلم علوم اجتماعی در چهار سطح ساختار، محتوا، روش و ارزشیابی پیشنهاد شد: حرکت از دروس مجزا به واحدهای تلفیقی میان‌رشته‌ای، گنجاندن صریح همه ساحت‌ها در سرفصل‌ها و طرح درس‌ها، به‌کارگیری رویکردهای فعال و بازتعریف نقش مدرس، و سنجش شایستگی‌های چندساحتی به‌جای دانش واقعی‌محور. نتیجه آنکه تحقق تربیت چندساحتی در آموزش علوم اجتماعی مستلزم تربیت معلم تمام‌ساحتی است
کلیدواژه ها
ساحت‌های شش‌گانه تربیتی، آموزش علوم اجتماعی، تربیت معلم، برنامه درسی چندساحتی، سند تحول بنیادین
وضعیت: پذیرفته شده برای ارسال فایل های ارائه پوستر