یادگیری مفهومی به‌مثابه نقاط گذار در شبکه ریزومی: چارچوبی نظری برای آموزش علوم اجتماعی
کد مقاله : 1186-NCSSE7-FULL (R1)
نویسندگان
شاپور حیدری *
هیأت علمی دانشگاه فرهنگیان کرمانشاه،ایران
چکیده مقاله
آموزش علوم اجتماعی همواره با این پرسش بنیادی روبه‌رو بوده است که مفاهیم انتزاعی اجتماعی چگونه باید آموخته شوند تا دانش‌آموزان به فهمی عمیق، پویا و کنش‌محور دست یابند. رویکردهای سنتی که مفاهیم را به‌عنوان حقایق ثابت و نقاط پایانی یادگیری در نظر می‌گیرند، نتوانسته‌اند پاسخ مناسبی برای پیچیدگی و تحول‌پذیری جهان اجتماعی فراهم آورند. این مقاله با اتکا بر دو مفهوم نظری «مفاهیم آستانه‌ای» و «دانش ریزومی»، چارچوبی نظری برای بازخوانی یادگیری مفهومی در آموزش علوم اجتماعی ارائه می‌دهد. بر اساس این چارچوب، مفاهیم اجتماعی نه نقاط پایانی، بلکه «نقاط گذار» یا دروازه‌هایی هستند که یادگیرنده را از فهم روزمره به فهم علمی، از توصیف به تحلیل و از تحلیل به کنش انتقادی عبور می‌دهند. این نقاط گذار در شبکه‌ای ریزومی از معانی قرار دارند که در آن هر مفهوم می‌تواند به هر مفهوم دیگری پیوند یابد و مسیرهای متعدد و غیرخطی یادگیری را ممکن سازد. مقاله با واکاوی مبانی نظری این دو مفهوم و پیوند آن‌ها با یادگیری مفهومی، دلالت‌های تربیتی برای طراحی برنامه درسی، نقش معلم، ارزشیابی و محیط یادگیری در آموزش علوم اجتماعی استخراج می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهند که بازخوانی یادگیری مفهومی در چارچوب نقاط گذار و ریزوم، آموزش علوم اجتماعی را از انتقال حقایق به کاوش مادام‌العمر در شبکه‌ای از معانی تبدیل می‌کند و یادگیرنده را به‌عنوان نقشه‌نگار فعال مسیر فهم خود پرورش می‌دهد.
کلیدواژه ها
واژگان کلیدی: یادگیری مفهومی، نقاط گذار، مفاهیم آستانه‌ای، دانش ریزومی، آموزش علوم اجتماعی
وضعیت: پذیرفته شده برای ارائه شفاهی