واکاوی تجارب زیسته معلمان از چالش‌های آموزش جامعه‌شناسی در دوره متوسطه دوم
کد مقاله : 1161-NCSSE7-FULL (R1)
نویسندگان
فردین محمدی1، احد ترکمانی *2، مهدیه عیدی3
1استادیار گروه آموزش علوم اجتماعی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
2دبیر علوم اجتماعی آموزش و پرورش، تبریز، ایران.
3کارشناسی علوم اجتماعی، دانشگاه فرهنگیان، همدان، ایران.
چکیده مقاله
آموزش جامعه‌شناسی در ایران، با وجود ظرفیت بنیادین آن در پرورش تفکر انتقادی و تخیل جامعه‌شناختی، در عمل با موانع ساختاری، معرفتی و پداگوژیک روبه‌رو است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی تجارب زیسته معلمان از چالش‌های آموزش این درس، با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی هرمنوتیک انجام شد. مشارکت‌کنندگان ۲۳ نفر شامل ۱۳ دبیر و ۱۰ کارورز یا دانشجومعلم علوم اجتماعی از مدارس دولتی، غیرانتفاعی، تیزهوشان، روستایی و حاشیه شهر بودند که با نمونه‌گیری هدفمند تا اشباع نظری انتخاب شدند. داده‌ها با مصاحبه نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با تحلیل مضمون براون و کلارک و نرم‌افزار MAXQDA تحلیل شد و از بازخورد مشارکت‌کنندگان برای اعتبار یافته‌ها استفاده گردید. یافته‌ها در پنج مضمون فراگیر و دوازده مضمون پایه سازمان یافت: تعارض پارادایمی برنامه درسی و بیگانگی محتوا از زیست‌جهان دانش‌آموز؛ تنگنای پداگوژیک و ساختار آزمون‌محور؛ احتیاط‌ورزی در مواجهه با مسائل حساس؛ حاشیه‌ای‌شدن حرفه‌ای معلم؛ و کنشگری تاکتیکی در حاشیه ساختار. مضامین در یک مدل تفسیری به هم پیوند خوردند: محتوای بیگانه و سنجش حافظه‌محور، آموزش پرسش‌محور را پرهزینه می‌کند؛ دشواری مدیریت تجربه‌های شخصی دردناک و ابهام مرزهای مجاز، معلم را به احتیاط و «علمی‌سازی تجربه» می‌کشاند؛ و جایگاه حاشیه‌ای درس و ضعف آمادگی عملی، توان او را می‌کاهد؛ با این حال معلمان با روایت‌محوری، پروژه‌های محله‌محور و پرسشگری، «فضاهای کوچک» گفت‌وگو می‌سازند. احتیاط معلمان بیش از نظارت نهادی مستقیم، از دشواری مهارتی و ابهام مرزها برمی‌خیزد. بازنگری در سنجش، بومی‌سازی محتوا، تقویت مهارت‌های عملی در تربیت معلم، تدوین چارچوب حرفه‌ای تدریس مسائل حساس و ایجاد شبکه‌های حرفه‌ای معلمان پیشنهاد می‌شود.
کلیدواژه ها
جامعه‌شناسی آموزش، تجربه زیسته، پدیدارشناسی هرمنوتیک، چالش‌های یاددهی، مسائل حساس اجتماعی، کنشگری معلم
وضعیت: پذیرفته شده برای ارائه شفاهی