استخراج و تبیین شاخص‌های ضروری تاب‌آوری اجتماعی در آموزش علوم اجتماعی: ارائه یک چارچوب مفهومی
کد مقاله : 1126-NCSSE7-FULL (R1)
نویسندگان
سمانه منصوری *1، جواد مداحی2
1استادیار گروه آموزش علوم اجتماعی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
2استادیار گروه آموزش علوم اجتماعی،دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
چکیده مقاله
مفهوم تاب‌آوری اجتماعی علی‌رغم اهمیت راهبردی در مدیریت بحران‌های معاصر، در ادبیات علوم اجتماعی با تشتت نظری و ابهام روش‌شناختی مواجه است. فقدان یک چارچوب یکپارچه و عملیاتی برای سنجش این مفهوم، به‌ویژه در نهادهای جامعه‌پذیری مانند نظام آموزش رسمی، ارزیابی میزان بازنمایی این گفتمان در محتوای آموزشی را با دشواری روبه‌رو کرده است. این پژوهش با هدف گذار از رویکردهای تقلیل‌گرایانه و تدوین مدلی جامع برای تحلیل محتوای کتب درسی جامعه‌شناسی مقطع متوسطه، در پی پاسخ به این پرسش است که مؤلفه‌های ضروری تاب‌آوری اجتماعی کدام‌اند و چگونه می‌توان آن‌ها را در قالب یک سنجه تحلیلی صورت‌بندی کرد؟ پژوهش حاضر از نوع مروری است. با استفاده از استراتژی جست‌وجوی نظام‌مند در پایگاه‌های داده معتبر در بازه زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵، تعداد ۱۸ مقاله کلیدی بر اساس معیارهای ورود و خروج انتخاب و مورد واکاوی قرار گرفتند. یافته‌ها نشان‌دهنده چرخش پارادایمی از رویکردهای انفعالی به سمت دیدگاهی سیستمی، چندسطحی و عاملیت‌محور است. این پژوهش بر اساس سنتز مدل‌های اصلی ساجا، S5، اوبریست و BGI، چارچوبی چهاربعدی شامل ابعاد ساختاری-نهادی، سرمایه و همبستگی اجتماعی، توانمندی و عاملیت کنشگران و عدالت توزیعی و زیست‌بوم ارائه داده است. مدل ارائه‌شده در این پژوهش، ابزاری عملیاتی برای سیاست‌گذاران درسی فراهم می‌آورد تا بتوانند میزان آمادگی ذهنی و اجتماعی نسل نوجوان در مواجهه با بحران‌های آینده را در متون درسی محک بزنند.
کلیدواژه ها
تاب‌آوری اجتماعی، برنامه درسی، آموزش جامعه‌شناسی، عاملیت کنشگر، هویت‌یابی.
وضعیت: پذیرفته شده برای ارسال فایل های ارائه پوستر