از آموزش انفعالی به کاوش فعال: ارزیابی ظرفیت پداگوژیک کتاب جامعه‌شناسی پایه دوازدهم
کد مقاله : 1114-NCSSE7-FULL
نویسندگان
فاطمه زرگریان1، فضه ابوالحسنی *2
1دانشجوی کارشناسی، گروه آموزشی علوم اجتماعی، دانشگاه فرهنگیان ، یزد، ایران
2استاد مدعو دانشگاه فرهنگیان استان یزد
چکیده مقاله
این پژوهش به ارزیابی جامع محتوای کتاب درسی «جامعه‌شناسی (۳)» ویژه پایه دوازدهم، با اتکاء بر روش تحلیل محتوای ویلیام رومی، پرداخته است. هدف اصلی، سنجش میزان تحقق رویکرد یادگیری فعال و ظرفیت این کتاب در پرورش تفکر انتقادی دانش‌آموزان بود؛ رویکردی که آموزش را از انتقال صرف اطلاعات به فرایندی پویا و مشارکتی بدل می‌سازد. بر اساس مدل رومی، متن، تصاویر و فعالیت‌های تکمیلی کتاب مورد بررسی دقیق قرار گرفتند. یافته‌های حاصل از تحلیل نشان داد که بخش متنی کتاب، با غلبه چشمگیر جملات توصیفی و ارائه‌ی مفاهیم از پیش تعیین‌شده، از ضریب درگیری ذهنی پایینی برخوردار است و در دسته محتوای «غیرفعال» جای می‌گیرد. این امر، فرصت‌های دانش‌آموز برای تحلیل مستقل، پرسشگری عمیق و درگیر شدن فعال با مباحث را به میزان قابل توجهی محدود می‌سازد. همچنین، شاخص فعالیت‌های پایان درس و تکالیف مکمل نیز پایین‌تر از حد مطلوب ارزیابی شد، که نشان‌دهنده محدودیت در ابزارهای آموزشی طراحی‌شده برای فعال‌سازی و ترغیب یادگیرنده به پژوهش و کشف است. با این حال، بخش تصاویر کتاب، علی‌رغم ماهیت عمدتاً توصیفی، از پتانسیل بصری بالاتری برای جلب توجه و تحریک کنجکاوی دانش‌آموز برخوردار بود. این نتایج حاکی از آن است که کتاب جامعه‌شناسی (۳) علیرغم داشتن انسجام مفهومی، نیازمند بازنگری اساسی در ساختار ارائه محتوا، افزایش چشمگیر سهم بخش‌های تحلیلی و پرسشگرانه، و غنی‌سازی فعالیت‌های کاربردی و مسئله‌محور است. چنین اصلاحاتی، زمینه را برای ارتقاء یادگیری عمیق‌تر، مشارکتی‌تر و پژوهش‌محور فراهم آورده و دانش‌آموزان را قادر می‌سازد تا با نگرشی نقادانه، مسائل پیچیده اجتماعی را درک و تحلیل نمایند.
کلیدواژه ها
تحلیل محتوا، روش ویلیام رومی، کتاب جامعه‌شناسی، یادگیری فعال، تفکر انتقادی، ضریب درگیری.
وضعیت: پذیرفته شده برای ارسال فایل های ارائه پوستر