بررسی مؤلفه‌های اخلاقی و اجتماعی در گلستان سعدی
کد مقاله : 1112-NCSSE7-FULL
نویسندگان
علی بازوند *
استادیار گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
چکیده مقاله
گلستان سعدی از برجسته‌ترین متون ادب فارسی است که افزون بر ارزش ادبی و هنری، بازتاب‌دهنده بخش مهمی از اندیشه‌های اخلاقی و اجتماعی سعدی درباره انسان و جامعه است. این اثر با بهره‌گیری از حکایت‌ها، اندرزها و مضامین اخلاقی، تصویری چندلایه از مناسبات فردی و اجتماعی و الزامات زیست اخلاقی ارائه می‌دهد. پژوهش حاضر با هدف بررسی مؤلفه‌های اخلاقی و اجتماعی در گلستان سعدی انجام شده‌است و می‌کوشد مهم‌ترین آموزه‌های اخلاقی و اجتماعی مطرح‌شده در این اثر و نحوه ارتباط میان آنها را تحلیل کند. روش پژوهش، کیفی و از نوع تحلیل محتوای متون ادبی است. داده‌های پژوهش با مطالعه و بررسی حکایت‌ها، قطعات و مضامین مرتبط با اخلاق و زندگی اجتماعی در گلستان گردآوری و براساس مقوله‌های مفهومی تحلیل و طبقه‌بندی شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مؤلفه‌های اخلاقی گلستان را می‌توان در محورهایی همچون راستی و صداقت، فروتنی، قناعت، عدالت، پرهیز از حرص و آز، خوش‌رفتاری، خردورزی و خویشتن‌داری دسته‌بندی کرد. در حوزه اجتماعی نیز مفاهیمی چون عدالت اجتماعی، رعایت حقوق دیگران، مسئولیت‌پذیری، نوع‌دوستی، همدلی، مناسبات عادلانه میان حاکم و مردم، نقد قدرت و آسیب‌های ناشی از فساد و تبعیض برجستگی دارند. تحلیل این مؤلفه‌ها نشان می‌دهد که در اندیشه سعدی، اخلاق فردی از اخلاق اجتماعی جدا نیست و اصلاح رفتار فردی، زمینه‌ساز اصلاح روابط و مناسبات اجتماعی تلقی می‌شود. بر این اساس، گلستان را می‌توان متنی اخلاقی ـ اجتماعی دانست که ضمن بازنمایی مسائل جامعه عصر سعدی، اصولی نسبتاً فرازمانی برای شکل‌گیری جامعه‌ای مبتنی بر عدالت، مسئولیت‌پذیری و فضایل انسانی پیشنهاد می‌کند.
کلیدواژه ها
سعدی، گلستان، اخلاق، جامعه، اخلاق اجتماعی، اندیشه اجتماعی، ادبیات فارسی.
وضعیت: پذیرفته شده مشروط برای ارائه شفاهی