چالشهای مواجهه دانش آموزان با محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعی و راهبردهای سواد رسانه ای: تحلیل کیفی اسناد
کد مقاله : 1087-NCSSE7-FULL (R1)
نویسندگان
علی جعفری1، یوسف اسماعیل زاده *2
1گروه مشارکت ها و ارتباطات، پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش، سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی، تهران، ایران
2دانشجوی دکتری علوم ارتباطات
چکیده مقاله
پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تبیین چالش‌های مواجهه دانش‌آموزان با محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعی و ارائه راهبردهای پیشنهادی برای ارتقای سواد رسانه‌ای آنان انجام شد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر رویکرد، کیفی ـ اسنادی بود که با بهره‌گیری از روش تحلیل مضمون و ترکیب تفسیری متون علمی و سیاستی انجام گرفت. داده‌های پژوهش از طریق بررسی و تحلیل منابع علمی فارسی و بین‌المللی مرتبط با سواد رسانه‌ای، سواد هوش مصنوعی، تفکر انتقادی، اخلاق و تمامیت علمی و عدالت دیجیتال گردآوری و تحلیل شدند. یافته‌های حاصل از تحلیل منابع در قالب پنج مضمون اصلی شامل چالش‌های معرفتی و اعتبار اطلاعات، خطر وابستگی شناختی و تضعیف استقلال فکری، سوگیری و محدودیت‌های الگوریتمی، چالش‌های اخلاقی و تمامیت علمی و شکاف دیجیتال و نابرابری فرصت‌های آموزشی سازمان‌دهی شدند. بر اساس ترکیب و تفسیر مضامین شناسایی‌شده، چارچوبی پیشنهادی برای اعتبارسنجی پنج‌مرحله‌ای محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعی، با تأکید بر شناسایی منبع، مقایسه چندمنبعی، ارزیابی سازگاری مفهومی، تشخیص سوگیری و بهره‌گیری از راهنمایی معلم و خانواده صورت‌بندی شد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که مواجهه آگاهانه و مسئولانه دانش‌آموزان با محتوای هوش مصنوعی مستلزم گسترش سواد رسانه‌ای از ارزیابی انتقادی پیام‌های رسانه‌ای به شناخت سازوکارهای تولید الگوریتمی محتوا، راستی‌آزمایی اطلاعات و داوری اخلاقی است. از این منظر، چارچوب پیشنهادی می‌تواند مبنایی مفهومی برای طراحی برنامه‌های آموزشی با هدف تقویت تفکر انتقادی، استقلال شناختی و عدالت آموزشی دانش‌آموزان فراهم سازد؛ بااین‌حال، اثربخشی آن نیازمند بررسی و اعتبارسنجی تجربی در پژوهش‌های آینده است.
کلیدواژه ها
هوش مصنوعی مولد؛ سواد رسانه‌ای؛ سواد انتقادی الگوریتمی؛ تفکر انتقادی؛ استقلال شناختی؛ دانش‌آموزان.
وضعیت: پذیرفته شده