نقش آموزش مطالعات اجتماعی در پرورش شهروند مسئول؛ از آگاهی مدنی تا مشارکت اجتماعی
کد مقاله : 1060-NCSSE7-FULL (R1)
نویسندگان
علی دهقانی احمدآباد *1، غلامرضا هاتفی اردکانی2
1فارغ‌التحصیل کارشناسی آموزش ابتدایی، دانشگاه فرهنگیان (پردیس شهیدان پاکنژاد) یزد، ایران
2مدرس و استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان(پردیس شهیدان پاکنژاد)یزد، ایران
چکیده مقاله
مسئله اصلی این پژوهش، شکاف میان آگاهی مدنی نظری دانش‌آموزان و توانایی آنان در مشارکت اجتماعی عملی است؛ شکافی که با وجود گنجاندن مفاهیم شهروندی در محتوای درس مطالعات اجتماعی، همچنان در نظام آموزشی ایران مشهود است. هدف این مطالعه، تبیین نقش و ظرفیت آموزش مطالعات اجتماعی در فرایند گذار دانش‌آموزان از سطح شناخت حقوق و قوانین اجتماعی به سطح کنش‌گری و مشارکت فعال، و همچنین شناسایی عوامل مؤثر بر این گذار است. برای این منظور، با روش توصیفی-تحلیلی و از طریق بررسی و مقایسه محتوای پژوهش‌های منتشرشده در نشریات علمی داخلی و بین‌المللی طی سال‌های اخیر، مؤلفه‌های دانشی، نگرشی و مهارتی مرتبط با شهروندی استخراج و تحلیل شدند. یافته‌ها نشان داد که محتوای درسی مطالعات اجتماعی بیشترین توجه را به مؤلفه مهارتی شهروندی اختصاص داده، در حالی‌که نگرش و دانش شهروندی در رتبه‌های بعدی قرار دارند و مؤلفه مشارکت فعال، به‌رغم اهمیت راهبردی آن، همچنان کم‌توجه مانده است. این یافته‌ها بیانگر آن است که موفقیت آموزش رسمی در انتقال دانش شهروندی نسبتاً بالاست، اما اثربخشی آن در پرورش مشارکت عملی، به دلیل محدودیت‌های محتوایی و روشی، محدود باقی مانده است. بر این اساس، پیشنهاد می‌شود بازطراحی محتوای درسی و روش‌های تدریس، با محوریت تجربه عملی و کنش‌گری اجتماعی، در دستور کار سیاست‌گذاران آموزشی قرار گیرد.
کلیدواژه ها
مطالعات اجتماعی، شهروند مسئول، آگاهی مدنی، مشارکت اجتماعی، برنامه درسی، تربیت شهروندی.
وضعیت: پذیرفته شده مشروط