الگوی قرآنی آموزش علوم اجتماعی برای تربیت شهروند تمدن‌ساز در عصر هوش مصنوعی
کد مقاله : 1044-NCSSE7-FULL (R1)
نویسندگان
مجتبی محمدی جلالی فراهانی *1، احمد عباسی دره بیدی2
1استادیار گروه روان شناسی و مشاوره، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
2دبیر مطالعات اجتماعی شهرستان نجف آباد، اصفهان، ایران
چکیده مقاله
تحولات شتابان هوش مصنوعی و گسترش زیست‌بوم دیجیتال، آموزش علوم اجتماعی را با چالش‌هایی نوپدید در حوزه هویت، اخلاق شهروندی، مسئولیت‌پذیری اجتماعی، سواد رسانه‌ای، مشارکت عمومی و سرمایه فرهنگی مواجه ساخته است. در چنین شرایطی، بازاندیشی در مبانی نظری آموزش علوم اجتماعی و ارائه الگویی بومی، ارزش‌محور و قرآن‌بنیاد برای تربیت شهروند تمدن‌ساز ضرورتی اساسی است. هدف پژوهش حاضر، بازسازی الگوی قرآنی آموزش علوم اجتماعی برای تربیت شهروند تمدن‌ساز در عصر هوش مصنوعی و تبیین مؤلفه‌های بنیادین آن است. این پژوهش از نظر هدف، بنیادی و از نظر رویکرد، کیفی است و با روش توصیفی ـ تحلیلی، مبتنی بر تفسیر موضوعی قرآن کریم و تحلیل مفهومی آیات انجام شده است. داده‌ها از طریق بررسی هدفمند آیات مرتبط با تعلیم و تربیت، تعقل، تدبر، عدالت، کرامت انسانی، مسئولیت اجتماعی، شورا، تعاون، امانت‌داری، آگاهی، خبر، اصلاح اجتماعی و مناسبات انسانی گردآوری و سازمان‌دهی شدند. یافته‌ها نشان داد که الگوی قرآنی آموزش علوم اجتماعی بر هشت مؤلفه اصلی شامل توحیدمحوری، کرامت انسانی، عقلانیت و تفکر انتقادی، عدالت‌خواهی، مسئولیت‌پذیری اجتماعی، مشارکت و تعاون، سواد رسانه‌ای و اخلاقی، و حکمرانی مسئولانه فناوری استوار است. بر اساس این الگو، هدف آموزش علوم اجتماعی صرفاً انتقال دانش اجتماعی نیست، بلکه تربیت شهروندی آگاه، اخلاق‌مدار، نقاد، مسئول، مشارکت‌جو و توانمند در بهره‌گیری حکیمانه از فناوری‌های نوین، به‌ویژه هوش مصنوعی، در جهت خیر عمومی و تمدن‌سازی اسلامی است. نتیجه پژوهش نشان می‌دهد هوش مصنوعی در منطق قرآنی نه تهدیدی ذاتی و نه جایگزین تربیت انسانی، بلکه ابزاری نیازمند هدایت اخلاقی، عقلانیت انتقادی و مسئولیت اجتماعی است.
کلیدواژه ها
آموزش علوم اجتماعی، قرآن کریم، شهروند تمدن ساز، هوش مصنوعی، تربیت شهروندی، سواد رسانه‌ای، تمدن نوین اسلامی.
وضعیت: پذیرفته شده برای ارسال فایل های ارائه پوستر