مرور نظام‌مند بر آموزش عدالت اجتماعی در دوره ابتدایی: چالش‌ها، نقش معلم و پیامدهای آن بر رشد اجتماعی کودکان
کد مقاله : 1008-NCSSE7-FULL (R2)
نویسندگان
الهه قوام زاده *1، علی بهادری2، محدثه السادات حسینی3
1دانشجوی کارشناسی پیوسته آموزش ابتدایی دانشگاه فرهنگیان پردیس علامه طباطبایی ارومیه، ایران.
2استادیار گروه الهیات دانشگاه فرهنگیان پردیس زینبیه تهران.
3دانشجوی کارشناسی پیوسته آموزش ابتدایی دانشگاه فرهنگیان پردیس زینبیه تهران، ایران.
چکیده مقاله
این پژوهش با هدف مرور نظام‌مند و ترکیب یافته‌های مطالعات آموزش عدالت اجتماعی در دوره ابتدایی، با تمرکز بر چالش‌های معلمان، نقش معلم و پیامدهای آن بر رشد اجتماعی کودکان انجام شد. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، مرور نظام‌مند بر اساس راهنمای پریزما است. جست‌وجو در بازه ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۶ در پایگاه‌های فارسی و انگلیسی انجام و ۱۶ مطالعه (۱۱ ایرانی و ۵ خارجی) واجد شرایط شناخته شد. کیفیت روش‌شناختی با چک‌لیست‌های JBI ارزیابی و یافته‌ها با سنتز روایتی و تحلیل مضمون سازمان‌دهی شدند. معلمان با چالش‌های چهارلایه و درهم‌تنیده مواجه‌اند: شناختی، عاطفی، ساختاری و روش‌شناختی. نقش معلم در پنج کارویژه هم‌زمان تبیین شد: تسهیل‌گر روابط مراقبتی، طراح برنامه درسی، کنشگر انتقادی، دارنده رویکردی سطح‌بندی‌شده از عدالت خالی تا صریح، و واسطه میان سیاست و عمل. آموزش عدالت‌محور بر هفت حوزه رشد اجتماعی کودکان — همدلی، آگاهی اجتماعی، عاملیت فردی و جمعی، شهروندی فعال، هویت اجتماعی مثبت و کاهش پیش‌داوری، مهارت‌های اجتماعی و انگیزه تحصیلی — تأثیر مثبت دارد. چالش‌های معلمان جمع‌پذیر نیستند و شکاف میان «باور به ضرورت» و «توانایی عمل» هسته مرکزی آن‌هاست؛ تحقق هم‌زمان نقش‌های پنج‌گانه معلم مشروط به حمایت نهادی، خودکارآمدی حرفه‌ای و شبکه‌های همکاری است و توقف در سطوح خالی و نمادین، بازتولیدکننده نابرابری است. پیامدهای رشد اجتماعی نیز مشروط به کیفیت آموزش‌اند. دستاورد مفهومی مقاله، چارچوب تلفیقی چندسطحی است که سه مؤلفه چالش‌ها، نقش معلم و پیامدها را در تعامل دوسویه و با لحاظ لایه زمینه سیاسی-ساختاری نمایش می‌دهد.
کلیدواژه ها
عدالت آموزشی، دوره ابتدایی، رشد اجتماعی، معلم، کودکان.
وضعیت: پذیرفته شده برای ارسال فایل های ارائه پوستر