تحلیل ظرفیت‌های آموزشی رمان «برآمدن آفتاب زمستانی» در آموزش علوم اجتماعی
کد مقاله : 1006-NCSSE7-FULL (R1)
نویسندگان
مریم مژده *
دانشجوی دکترا دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز - مسئول و استاد جامعه المصطفی واحد تبریز
چکیده مقاله
آموزش علوم اجتماعی برای تحقق یادگیری عمیق، پرورش تفکر انتقادی و تربیت شهروندانی آگاه، نیازمند بهره‌گیری از روش‌های آموزشی نوین است. یکی از این روش‌ها استفاده از ادبیات داستانی به‌عنوان بستری برای آموزش مفاهیم اجتماعی است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل ظرفیت‌های آموزشی رمان «برآمدن آفتاب زمستانی» اثر رضا جولایی در آموزش علوم اجتماعی انجام شد. برخلاف پژوهش‌های پیشین که عمدتاً این اثر را از منظر ادبی و روایت‌شناختی بررسی کرده‌اند، پژوهش حاضر با رویکردی میان‌رشته‌ای به تحلیل کارکردهای آموزشی آن می‌پردازد. روش پژوهش کیفی و مبتنی بر تحلیل محتوای جهت‌دار است. واحد تحلیل شامل شخصیت‌ها، موقعیت‌های اجتماعی، گفت‌وگوها و مضامین مرتبط با آموزش علوم اجتماعی بود که پس از مطالعه مکرر متن، کدگذاری و در قالب مقوله‌های مفهومی تحلیل شدند. یافته‌ها نشان داد که رمان ظرفیت بالایی برای آموزش هویت فردی و جمعی، حافظه تاریخی، روابط قدرت، فرهنگ، مسئولیت اجتماعی، مشارکت اجتماعی، همدلی و تفکر انتقادی دارد و از طریق روایت تجربه‌های تاریخی و اجتماعی، زمینه یادگیری فعال و معنادار را فراهم می‌کند. همچنین الگوی پیشنهادی پژوهش نشان می‌دهد که این اثر قابلیت بهره‌گیری در طراحی فعالیت‌های آموزشی، بحث‌های کلاسی و آموزش مبتنی بر مسئله را دارد. در مجموع، نتایج پژوهش بیانگر آن است که ادبیات داستانی معاصر ایران می‌تواند به‌عنوان منبعی مکمل در برنامه‌های آموزش علوم اجتماعی، کیفیت یادگیری، مشارکت فراگیران و پرورش مهارت‌های شناختی و شهروندی را ارتقا دهد.
کلیدواژه ها
ادبیات داستانی، آموزش علوم اجتماعی، رمان «برآمدن آفتاب زمستانی»، هویت اجتماعی، تفکر انتقادی، یادگیری روایت محور.
وضعیت: پذیرفته شده مشروط